Ispod ulica starog Zemuna nalazi se jedan od najznačajnijih geoloških zapisa u ovom delu Evrope. Reč je o lesnoj zaravni koja čuva tragove drevnih klimatskih promena i slojeva zemljišta nastalih tokom veoma dugog vremenskog perioda.
Dok se danas prolazi Gospodskom ulicom, uz Zemunski kej ili kroz Gornji grad, teško je zamisliti da se ispod savremenog grada nalaze slojevi koji predstavljaju prirodnu arhivu prošlosti. Upravo na tom prostoru nalazi se Zemunski lesni profil, lokalitet koji je važan za proučavanje života i klime iz daleke istorije Zemlje.
Geološki zapis star više stotina hiljada godina
Zemun je deo Sremske lesne zaravni, geološke celine koja je nastajala u pleistocenu, tokom ledenih doba. Na području uz Dunav sačuvan je profil koji naučnicima omogućava da proučavaju smene hladnih i toplijih faza, kao i promene u biljnim i životinjskim zajednicama.
Lesni profil se nalazi na strmoj desnoj obali Dunava, u Pregrevici, u Gornjem gradu, oko 6,6 kilometara severozapadno od centra Beograda, prema podacima Zavoda za zaštitu prirode Srbije.
Šta je les
Les je sitnozrnasti sediment koji je nastajao od mineralne prašine nošene vetrom i odlagane tokom hladnih i suvih perioda. Upravo takvi slojevi prepoznaju se u zemunskom profilu, gde se smenjuju les i fosilna zemljišta, odnosno paleozemljišta.
Ta smena pokazuje kako su se kroz vreme menjali uslovi na tlu. U hladnijim i suvljim fazama nakupljao se les, dok su u toplijim i vlažnijim periodima nastajala zemljišta. Kasnije bi ih novi nanos prekrio i sačuvao do danas.
Analize pokazuju starost od oko 430.000 godina
Savremena istraživanja pokazala su da Zemunski lesni profil obuhvata približno 430.000 godina istorije. Naučnici su analizirali slojeve lesa i fosilnih zemljišta i rekonstruisali promene kroz više glacijalno-interglacijalnih ciklusa.
U profilu su identifikovani slojevi stari od oko 60.000 do više od 400.000 godina, a najstariji delovi povezani su sa periodom od oko 430.000 godina pre sadašnjosti. Zbog toga se ovaj lokalitet često opisuje kao prirodna knjiga o klimatskoj prošlosti ovog prostora.
Slojevi koji čuvaju tragove klime
Zemunski lesni profil sadrži četiri sloja lesa i četiri sloja fosilnog zemljišta. Takva građa omogućava da se prate promene između hladnih i toplih klimatskih etapa tokom dugog vremenskog perioda.
Ovakvi profili imaju veliku naučnu vrednost jer se na osnovu njihovih osobina, uključujući magnetna i druga fizička svojstva, može rekonstruisati kakvi su bili temperatura, vlažnost i opšte životne prilike u prošlosti.
Zaštićeno područje od 2013. godine
Zemunski lesni profil je 29. novembra 2013. godine proglašen za zaštićeno područje lokalnog značaja. Zaštita obuhvata površinu od 77 ari i 91 kvadratni metar, a uvedena je radi očuvanja geoloških, geomorfoloških, paleogeografskih i paleoklimatoloških vrednosti ovog prostora.
Profil je visok oko 30 metara i prostire se na nadmorskoj visini između približno 72 i 102 metra. Pored prirodne vrednosti, ovaj lokalitet ima i arheološki značaj, jer su na području uz Dunav pronađeni i paleolitički artefakti.
To dodatno potvrđuje da je prostor današnjeg Zemuna važan ne samo za istoriju grada, već i za razumevanje razvoja prirode i čoveka na ovom delu Balkana.
Važan deo identiteta Zemuna
Zemun je poznat po svojoj istoriji, starim ulicama i položaju uz Dunav, ali slojevi ispod grada pokazuju da njegova vrednost ne počiva samo na urbanom nasleđu. U zemljištu su sačuvani tragovi vetrova, klime i promena životne sredine koje su trajale stotinama hiljada godina.
Za građane Beograda to znači da jedan od najpoznatijih delova grada čuva i prirodnu istoriju koja je starija od svakog savremenog naselja na njegovom prostoru.
Za čitaoce koji prate teme vezane za Beograd, zanimljive su i druge lokalne priče, poput kulturnih događaja u gradu, početka grejne sezone ili obaveštenja o prekidu struje u Zemunu.
