Stepenasti stambeni kompleks u novobeogradskim blokovima 61, 62, 63 i 64 spada među najprepoznatljivije primere arhitekture Novog Beograda. Zgrade su zbog svog oblika poznate i kao „Oficirke“, „Panonske jedrilice“ ili „Panonski brodovi“, a nastajale su u periodu od 1973. do sredine osamdesetih godina prošlog veka.
Ovaj deo Novog Beograda podignut je na prostoru koji je pre nekoliko decenija bio gotovo potpuno ravan, a upravo zato je kaskadno rešenje postalo jedan od vizuelnih znakova čitavog područja. Kompleks je građen u duhu brutalizma, pravca koji je ostavio snažan trag u posleratnoj beogradskoj arhitekturi.
Kako su planirani i građeni blokovi
Urbanistički plan naselja potpisao je Josip Svoboda, dok su projekti zgrada i stanova pripadali timu arhitekata među kojima su bili Milan Miodragović, Ljubica Pavlović, Milan Mitrović i njihovi saradnici. Prvi je završen Blok 61, u periodu od 1975. do 1976. godine, zatim Blok 62 od 1976. do 1977, a potom Blok 63 od 1977. do 1979. godine. Blok 64 je poslednji izgrađen u okviru ovog kompleksa.
Prvobitna namena naselja bila je vezana za stanovanje vojnih lica, zbog čega je u svakodnevnom govoru dugo ostao naziv „Oficirsko“. Zgrade se pružaju duž Ulice Jurija Gagarina, a uz njih su istovremeno podizane i škole, među kojima je 1976. godine otvorena prva „Užička republika“ u Bloku 62, današnja Osnovna škola „Knjeginja Milica“. Kasnije je u Bloku 64 izgrađena i Osnovna škola „Mladost“.
Prepoznatljiva arhitektura i raspored prostora
Stepenice su prepoznatljive po tome što se uzdižu kaskadno, u visini od četiri do 20 spratova. Posebnu vrednost ovom delu grada daje i odvajanje pešačkih i automobilskih zona, što je i danas jedna od odlika zbog kojih stanovnici ovaj prostor smatraju funkcionalnim i uređenim.
U okviru blokova 61 i 62 postoje dve osnovne vrste stambenih zgrada. Tip A čini grupa od tri zgrade ostavljene u prirodnoj boji betona, dok tip B obuhvata po dve zgrade sa obojenim delovima fasade. Zgrade tipa A sastoje se od šest segmenata sa po četiri stana na svakom spratu, dok tip B ima četiri segmenta.
Kompleks je podeljen na dva dela, između kojih se nalazi zeleni pojas, a stanovnici ih kolokvijalno zovu sever i jug. Upravo taj raspored, zajedno sa položajem uz široke saobraćajnice i otvoren prostor, doprineo je tome da Stepenice postanu jedan od prepoznatljivih urbanih celina Novog Beograda.
Filmovi snimani u ovim zgradama
Ovi blokovi su služili i kao filmska kulisa. U njima i oko njih snimani su domaći i strani filmovi, a među najpoznatijima je „Moj tata na određeno vreme“ iz 1982. godine, u kojem je veliki broj scena nastao upravo u Bloku 61. U tekstu se navode i filmovi „Apsolutnih sto“ i „Nataša“ iz 2001. godine, kao i francuski naslov „Predgrađe 13“.
Stepenice su, zbog svoje arhitekture i mesta u urbanom razvoju Novog Beograda, ostale jedan od najpoznatijih stambenih kompleksa u gradu. Za Beograđane i posetioce to je primer načina na koji su planirani blokovi mogli da spoje stanovanje, škole, saobraćaj i otvoren javni prostor u jedinstvenu celinu.
